Każdy widzi inny internet. Jak social media zmieniają nasz obraz świata?

Dla milionów ludzi social media są dziś jednocześnie gazetą, telewizją, miejscem rozmów i źródłem informacji o tym, co dzieje się na świecie. W kilka minut można zobaczyć relację z wydarzenia na drugim końcu Europy, komentarz eksperta, wypowiedź polityka, film nagrany przez świadka i setki opinii innych użytkowników.

Tyle że każdy z nas może zobaczyć trochę inny zestaw tych informacji. To, co pojawia się na ekranie, nie jest przekrojem wszystkiego, co wydarzyło się danego dnia. Jest wybranym strumieniem treści – częściowo zależnym od tego, kogo obserwujemy, co wcześniej oglądaliśmy i przy czym zatrzymywaliśmy się najdłużej.

Najnowsze badanie Pew Research Center przeprowadzone w 37 krajach pokazuje ciekawy paradoks: ludzie bardzo często widzą w internecie i mediach społecznościowych zarówno źródło lepszej informacji, jak i źródło manipulacji oraz coraz większych podziałów. Nie jest więc tak prosto, jak „social media są dobre” albo „social media są złe”.

Dwie osoby, dwa telefony, dwa różne obrazy świata

Dwie osoby otwierają rano telefon. Jedna widzi serię materiałów, z których wynika, że „wszyscy” myślą podobnie jak ona. Druga dostaje niemal odwrotny zestaw treści. Po kilkunastu minutach obie mogą mieć wrażenie, że to właśnie ich wersja rzeczywistości jest oczywista.

To nie znaczy, że każda z nich została oszukana. Problem jest subtelniejszy: feed nie pokazuje całego świata. Pokazuje jego wybrany fragment.

W badaniu Pew mediana^* dla 37 krajów pokazuje, że 77% respondentów uważa internet i social media za czynnik pomagający ludziom być lepiej poinformowanymi o bieżących wydarzeniach. Jednocześnie 79% uważa, że ułatwiają manipulowanie ludźmi fałszywymi informacjami i plotkami, a 68% – że zwiększają podziały polityczne. Pew Research Center

^* Mediana to wartość znajdująca się pośrodku uporządkowanego zestawu danych. Połowa wyników jest niższa, a połowa wyższa. Często lepiej niż średnia pokazuje typową wartość, zwłaszcza gdy w danych występują bardzo wysokie lub bardzo niskie wyniki.

79 proc. Polaków widzi coraz większe podziały

W Polsce 79% badanych uważa, że internet i social media zwiększyły podziały polityczne. W 2022 roku taką odpowiedź dawało 50% respondentów. Pew Research Center

Można więc jednocześnie uważać, że social media poprawiają dostęp do informacji i dają ludziom możliwość zabrania głosu, a zarazem dostrzegać, że sprzyjają manipulacji i konfliktom. To właśnie ten pozorny paradoks jest jednym z najciekawszych wyników badania.

„Wszyscy tak myślą” – tylko kto jest tym „wszyscy”?

Kiedy przez kilka dni widzisz dziesiątki podobnych opinii, łatwo odnieść wrażenie, że są dominujące. Tymczasem platforma nie pokazuje losowej próbki społeczeństwa. Feed jest selekcjonowany na podstawie wielu sygnałów – m.in. wcześniejszych reakcji, obserwowanych kont i przewidywanego zainteresowania.

Joint Research Centre Komisji Europejskiej opisuje zjawisko „fractured realities” – rozszczepionych rzeczywistości informacyjnych. Różne grupy mogą funkcjonować w odmiennych strumieniach informacji, a sposób selekcjonowania treści przez platformy może mieć znaczenie dla istniejących podziałów. Joint Research Centre

Fałszywa informacja to tylko część problemu

Nie każda manipulacja polega na wymyśleniu fałszywej informacji. Wystarczy pokazać prawdziwy fragment nagrania bez tego, co wydarzyło się wcześniej i później, albo przedstawić jeden przypadek jako dowód na powszechne zjawisko. Sama informacja może być prawdziwa, ale wnioski, które z niej wyciągamy, już niekoniecznie.

Joint Research Centre zwraca uwagę również na ekonomię uwagi i na to, że systemy rekomendacyjne działają w środowisku, w którym zaangażowanie użytkowników ma dużą wartość. Treści wywołujące silne reakcje mogą więc mieć szczególne znaczenie dla tego, co krąży w sieci. Joint Research Centre

Dlatego pytanie „czy to fake news?” nie zawsze wystarcza. Czasem ważniejsze jest: czy widzę cały kontekst?

Nie musisz usuwać aplikacji. Wystarczy czasem wyjść poza własny feed

Social media mają realną zaletę: wiadomości docierają szybko, można znaleźć ekspertów, śledzić wydarzenia na żywo i dotrzeć do źródeł, których wcześniej trudno byłoby szukać. W Polsce 79% respondentów badania Pew uważa, że internet i social media sprawiły, że ludzie są lepiej poinformowani o bieżących wydarzeniach. Pew Research Center

Kilka prostych nawyków pozwala jednak sprawdzić, czy feed nie zaczął udawać całego świata:

Bo zwiększają dostęp do informacji, ale nie pokazują każdemu tego samego zestawu treści. Dodatkowo umożliwiają błyskawiczne rozpowszechnianie zarówno informacji prawdziwych, jak i mylących czy fałszywych. Dlatego mogą jednocześnie pomagać ludziom być na bieżąco i sprawiać, że różne grupy funkcjonują w coraz bardziej odmiennych środowiskach informacyjnych.

Pew Research Center, „Across the Globe, People Increasingly Say Social Media Is Harming Democracy”, 2026. Pew Research Center

Joint Research Centre, materiały dotyczące algorytmicznej selekcji treści, polaryzacji i środowiska informacyjnego. Joint Research Centre

Nature, badanie dotyczące ekspozycji użytkowników Facebooka na treści pochodzące ze źródeł o podobnych poglądach, 2023. Nature