Czarnuszka a stłuszczenie wątroby. Co pokazało USG po trzech miesiącach?

Badanie z mielonymi nasionami. Co się zmieniło po 12 tygodniach?

Po upływie 12 tygodni badania wykonane USG pokazało, że stłuszczenie wątroby ustąpiło u 20 z 35 osób przyjmujących mieloną czarnuszkę, podczas gdy w grupie placebo taki efekt odnotowano jedynie u 2 z 35 badanych. Ale w tabeli wyników tego badania jest jeszcze jedna liczba, która zmienia sposób czytania wyniku. Średnia masa ciała w grupie mielonej czarnuszki spadła o 10 kg. W grupie placebo spadek wyniósł 1,7 kg. Badacze prosili uczestników o zachowanie dotychczasowej diety i aktywności. Ponieważ sama utrata masy ciała może zmniejszyć stłuszczenie wątroby, pozostaje pytanie, w jakim stopniu wyjaśniała poprawę w USG. [1, 5]

Wyniki opublikowali w 2017 r. Dr. Mazhar Hussain, lekarz i badacz z uczelni medycznej Sheikh Zayed Medical College w Rahim Yar Khan w Pakistanie, oraz jego współpracownicy. U wszystkich 70 uczestników początkowe USG wykazało stłuszczenie. W publikacji używano skrótu NAFLD (niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby). W aktualnych wytycznych stosuje się nazwę MASLD (stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi), której kryteria uwzględniają co najmniej jeden czynnik ryzyka kardiometabolicznego. [1, 5]

Ile czarnuszki przyjmowali uczestnicy? Po 1 g mielonych nasion w kapsułkach dwa razy dziennie, czyli łącznie 2 g na dobę przez 12 tygodni. [1]

Olej z czarnuszki. USG się zmieniło, a co z BMI?

W 2019 r. Ahmad Khonche, gastroenterolog z Baqiyatallah University of Medical Sciences w Teheranie, i jego współpracownicy opublikowali wyniki próby ze standaryzowanym olejem z czarnuszki. Po trzech miesiącach stopień stłuszczenia oceniany w USG zmniejszył się bardziej w grupie oleju niż w grupie placebo. W grupie oleju odnotowano też większy spadek ALT i AST, czyli aminotransferaz oznaczanych we krwi. Nie wykazano istotnej różnicy w BMI (wskaźniku masy ciała) między grupami. [2]

Ile oleju przyjmowali uczestnicy? Po 2,5 ml standaryzowanego oleju co 12 godzin, czyli dwa razy dziennie i łącznie 5 ml na dobę przez trzy miesiące. [2]

Próba była podwójnie zaślepiona. Uczestnicy i personel nie wiedzieli, kto otrzymuje olej z czarnuszki, a kto placebo. Dzięki temu oczekiwania miały mniejszą szansę wpłynąć na przebieg badania. Oba preparaty zawierały miód i wodę. W placebo użyto oleju mineralnego. [2]

Co wynik USG mówi o tłuszczu w wątrobie?

W badaniu Hussaina z mielonymi nasionami wynik 57% oznaczał 20 z 35 osób, u których końcowe USG nie wykazało cech stłuszczenia. W badaniu Khonchego z olejem taki wynik uzyskało 30% uczestników, czyli 18 z 60 osób. To odsetki badanych z określonym wynikiem USG — nie procent tłuszczu, który zniknął z ich wątroby. Oba zespoły oceniały stopień stłuszczenia na obrazie USG. Wyniki nie mówią, ile gramów tłuszczu ubyło ani czy zmieniła się objętość wątroby. [1, 2]

Które składniki czarnuszki mogły odpowiadać za zaobserwowane efekty? Jednym z nich jest tymochinon — związek naturalnie występujący w czarnuszce. W badaniu Khonchego dzienna porcja 5 ml oleju dostarczała około 4,9 mg tymochinonu. Uczestnicy przyjmowali jednak cały olej, a w badaniu Hussaina — mielone nasiona. Żadna z tych prób nie badała samego tymochinonu, dlatego nie pozwalają one rozstrzygnąć, w jakim stopniu wyniki zależały od niego, a w jakim od pozostałych składników czarnuszki. [1, 2]

Czy mielone nasiona wypadły lepiej niż olej?

W tych dwóch badaniach bardziej spektakularne wyniki odnotowano po mielonych nasionach. USG bez cech stłuszczenia uzyskało 57% osób przyjmujących nasiona wobec 6% na placebo; przy oleju było to odpowiednio 30% i 7%. W badaniu nasion średnia masa ciała spadła ponadto o 10 kg, wobec 1,7 kg na placebo — choć uczestników proszono o utrzymanie dotychczasowej diety i aktywności. W badaniu oleju nie wykazano istotnej różnicy w BMI między grupami. To wyraźnie mocniejszy sygnał w próbie z nasionami. [1, 2]

Oba badania dają obiecujące wyniki, a próba z nasionami szczególnie przyciąga uwagę. Trzeba tylko oddzielić większą skalę zaobserwowanej zmiany od dowodu, że nasiona zawsze działają lepiej niż olej: badano inne grupy osób, a zalecenie utrzymania diety i aktywności nie gwarantuje, że nic się w nich nie zmieniło. Dalsze badania powinny sprawdzić, czy tak duży efekt się powtarza i jak długo się utrzymuje. Metaanaliza pięciu prób z udziałem 358 osób również wskazała na poprawę stopnia stłuszczenia po czarnuszce, choć obejmowała różne preparaty i krótkie okresy obserwacji. [1, 2, 4]

Europejskie wytyczne uznają dane o skuteczności i bezpieczeństwie preparatów ziołowych za niewystarczające, by zalecać je w leczeniu MASLD. Ilości w zestawieniu to porcje użyte w konkretnych próbach. [5]

Źródła

1. Hussain M. i wsp., 2017. Badanie mielonych nasion, tabela 2.
2. Khonche A. i wsp., 2019. Badanie standaryzowanego oleju.
3. Darand M. i wsp., 2019. Badanie z oceną metodą FibroScan.
4. Tang G. i wsp., 2021. Metaanaliza pięciu badań klinicznych.
5. EASL–EASD–EASO, 2024. Europejskie wytyczne dotyczące MASLD.