Czym jest arytmia serca?

Czym jest arytmia serca?

Spis treści

Spis treści

Czym jest arytmia serca?

Arytmia serca to zaburzenie częstości lub rytmu jego pracy. Serce może bić zbyt szybko, zbyt wolno albo nieregularnie. Niektóre arytmie mają łagodny przebieg, inne mogą prowadzić do poważnych powikłań i wymagają leczenia.

Prawidłowa praca serca zależy od układu bodźcoprzewodzącego, który wytwarza i przewodzi impulsy elektryczne odpowiedzialne za skurcze mięśnia sercowego. Naturalnym rozrusznikiem jest węzeł zatokowy, znajdujący się w prawym przedsionku. Nieprawidłowości powstawania lub przewodzenia impulsów mogą prowadzić do zaburzeń rytmu.

Dekoracyjne motywy serca na rozmytym tle

Warto wiedzieć: typowe tętno spoczynkowe zdrowego dorosłego wynosi około 60–100 uderzeń na minutę. Niższe wartości mogą być fizjologiczne u osób wytrenowanych lub podczas snu. Z kolei szybsza praca serca podczas wysiłku czy stresu nie oznacza automatycznie chorobowej arytmii.

Rodzaje arytmii serca – podstawowy podział

Zaburzenia rytmu serca klasyfikuje się między innymi według miejsca powstawania nieprawidłowych impulsów elektrycznych. Podstawowy podział obejmuje arytmie nadkomorowe i komorowe. Osobno opisuje się zaburzenia związane z nadmiernie szybką lub wolną pracą serca oraz nieprawidłowym przewodzeniem impulsów.

Arytmie nadkomorowe

Arytmie nadkomorowe powstają powyżej komór serca – przede wszystkim w przedsionkach lub strukturach uczestniczących w przewodzeniu impulsów między przedsionkami a komorami.

Do tej grupy należą:

  • Dodatkowe pobudzenia nadkomorowe – przedwczesne pobudzenia, które mogą być odczuwane jako pojedyncze dodatkowe uderzenia serca.
  • Częstoskurcze nadkomorowe – epizody szybkiego bicia serca, często rozpoczynające się i kończące nagle.
  • Trzepotanie przedsionków – szybka, zwykle uporządkowana aktywność elektryczna przedsionków.
  • Migotanie przedsionków – chaotyczna aktywność elektryczna przedsionków, której najczęściej towarzyszy nieregularna praca komór.

Nie wszystkie arytmie nadkomorowe mają takie samo znaczenie kliniczne. Szczególnie istotne jest migotanie przedsionków, które wiąże się ze zwiększonym ryzykiem udaru niedokrwiennego mózgu. Ryzyko to ocenia się indywidualnie, uwzględniając również inne czynniki zdrowotne.

Arytmie komorowe

Arytmie komorowe powstają w komorach serca. Obejmują zarówno pojedyncze dodatkowe pobudzenia, które mogą występować u osób bez rozpoznanej choroby serca, jak i zaburzenia potencjalnie zagrażające życiu.

  • Dodatkowe pobudzenia komorowe – przedwczesne skurcze, czasem odczuwane jako przeskakiwanie lub chwilowa przerwa w biciu serca.
  • Częstoskurcz komorowy – szybki rytm powstający w komorach, który w określonych sytuacjach może powodować poważne zaburzenia krążenia.
  • Migotanie komór – chaotyczna aktywność elektryczna komór, uniemożliwiająca skuteczne pompowanie krwi i prowadząca do zatrzymania krążenia.

O tym, czy arytmia komorowa jest groźna, nie decyduje sama nazwa. Znaczenie mają jej rodzaj, częstość występowania, czas trwania, towarzyszące objawy i stan mięśnia sercowego.

Bradykardia i tachykardia – zbyt wolny lub szybki rytm serca

Inny sposób opisywania pracy serca dotyczy częstości jego skurczów:

  • Bradykardia oznacza zwykle częstość pracy serca poniżej 60 uderzeń na minutę u dorosłego w spoczynku. Nie zawsze jest stanem chorobowym – może występować fizjologicznie, szczególnie u osób aktywnych fizycznie.
  • Tachykardia oznacza zwykle częstość pracy serca powyżej 100 uderzeń na minutę u dorosłego w spoczynku. Może być reakcją na wysiłek, stres lub gorączkę, ale występuje również w przebiegu zaburzeń rytmu i innych chorób.

Sam pomiar pulsu nie pozwala rozpoznać rodzaju arytmii. Ważne jest ustalenie, skąd pochodzą impulsy elektryczne i w jaki sposób są przewodzone przez serce.

Jakie objawy może powodować arytmia serca?

Arytmia może przebiegać bezobjawowo i zostać wykryta przypadkowo podczas badania EKG. U innych osób pojawiają się dolegliwości o różnym nasileniu.

Do możliwych objawów należą:

  • kołatanie serca i uczucie nierównego bicia,
  • wyraźne przyspieszenie lub zwolnienie tętna,
  • uczucie pomijania pojedynczych uderzeń serca,
  • zawroty głowy i osłabienie,
  • duszność lub zmniejszona tolerancja wysiłku,
  • dyskomfort albo ból w klatce piersiowej,
  • uczucie bliskiej utraty przytomności lub omdlenie.

Czy kołatanie serca oznacza arytmię?

Nie zawsze. Kołatanie serca, nazywane również palpitacjami, jest odczuciem jego nietypowej pracy, a nie osobnym rodzajem arytmii. Może występować przy prawidłowym rytmie zatokowym, na przykład podczas intensywnego wysiłku lub silnych emocji.

Podobne dolegliwości mogą jednak towarzyszyć rzeczywistym zaburzeniom rytmu. Związek stresu z pracą serca i trudności w odróżnianiu objawów lękowych od kardiologicznych omawiamy w artykule objawy arytmii serca na tle nerwowym.

Skąd biorą się zaburzenia rytmu serca?

Arytmia nie musi wynikać z wcześniejszego uszkodzenia mięśnia sercowego. Niektóre zaburzenia mają podłoże wrodzone lub genetyczne, inne są związane z chorobami nabytymi, działaniem leków albo zaburzeniami metabolicznymi.

Do możliwych przyczyn i czynników sprzyjających należą:

  • choroba wieńcowa, przebyty zawał i kardiomiopatie,
  • wrodzone wady serca i niektóre dziedziczne choroby układu elektrycznego serca,
  • zapalenie mięśnia sercowego,
  • nadczynność tarczycy oraz zaburzenia stężenia elektrolitów,
  • niektóre leki, alkohol i substancje pobudzające,
  • nadciśnienie tętnicze i inne choroby układu krążenia.

Rzadziej zaburzenia przewodzenia impulsów elektrycznych mogą wystąpić w przebiegu boreliozy, gdy dochodzi do zajęcia serca przez zakażenie. Jest to szczególna sytuacja kliniczna, a nie częsta przyczyna kołatania.

Arytmia serca u dzieci

Zaburzenia rytmu mogą występować również u dzieci. Jak opisują Miszczak-Knecht i Werner w publikacji dotyczącej łagodnych arytmii wieku dziecięcego, część z nich ma charakter przejściowy, ale inne wymagają dokładniejszej diagnostyki lub obserwacji.

W ocenie dziecka znaczenie mają między innymi wiek, rodzaj arytmii, obecność objawów, choroby współistniejące i wywiad rodzinny. Szczególnie ważne są informacje o omdleniach oraz nagłych zgonach sercowych w rodzinie.

Przyczyny zaburzeń rytmu omawiamy szerzej w osobnej publikacji: przyczyny arytmii serca.

Jak rozpoznaje się arytmię serca?

Podstawowym badaniem umożliwiającym ocenę rytmu serca jest EKG, czyli elektrokardiografia. Rejestruje aktywność elektryczną serca i pozwala rozpoznawać wiele nieprawidłowości.

Jeżeli arytmia występuje okresowo, pojedyncze EKG może nie uchwycić epizodu. W takiej sytuacji lekarz może dobrać inne badania:

  • Holter EKG – rejestrację rytmu serca przez 24–48 godzin lub dłużej.
  • Rejestrator zdarzeń – urządzenie przydatne przy rzadziej występujących epizodach.
  • Echokardiografia – badanie ultrasonograficzne oceniające budowę i funkcję serca.
  • Badania krwi – zależnie od wskazań, np. morfologię, elektrolity lub ocenę funkcji tarczycy.

Dobór badań zależy od objawów i wywiadu medycznego. Przy napadowym kołataniu szczególnie użyteczne może być zarejestrowanie rytmu serca w trakcie występowania dolegliwości.

Kiedy zaburzenia rytmu serca wymagają pilnej pomocy?

Objawy alarmowe: nagły silny ból lub ucisk w klatce piersiowej, nasilona duszność, omdlenie, zaburzenia świadomości albo gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia.

W przypadku nagłego zagrożenia zdrowia lub życia należy wezwać pomoc medyczną pod numerem 112 lub 999. Jeśli objawy alarmowe już ustąpiły, nadal wymagają pilnej oceny medycznej.

Powtarzające się lub nasilające kołatanie serca, nawet bez objawów alarmowych, również powinno być ocenione przez lekarza. Nie należy samodzielnie zakładać, że jego przyczyną jest wyłącznie stres.

Czy każda arytmia serca wymaga leczenia?

Nie każda rozpoznana arytmia wymaga stosowania leków lub wykonywania zabiegów. W części przypadków wystarcza obserwacja, szczególnie gdy zaburzenie nie powoduje istotnych objawów i nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań.

W innych sytuacjach stosuje się leki wpływające na częstość lub rytm pracy serca, kardiowersję, ablację lub urządzenia wszczepialne. Przy migotaniu przedsionków lekarz może także zalecić leczenie przeciwkrzepliwe, zależnie od indywidualnego ryzyka udaru i krwawienia.

Sen, odpowiednio dobrana aktywność fizyczna, zbilansowana dieta, niepalenie tytoniu oraz kontrola nadciśnienia i innych chorób przewlekłych są elementami dbałości o zdrowie układu krążenia. Suplementy diety nie zastępują diagnostyki ani leczenia arytmii. Stwierdzone niedobory składników mineralnych powinny być oceniane i korygowane indywidualnie, z uwzględnieniem ich przyczyny.

Najczęściej zadawane pytania

Czy arytmia serca może być niegroźna?

Tak. Niektóre dodatkowe pobudzenia lub wolniejsza praca serca mogą mieć łagodny charakter. Znaczenie arytmii zależy jednak od jej rodzaju, objawów, chorób współistniejących i wyników badań.

Czy prawidłowe EKG wyklucza arytmię?

Nie zawsze. Gdy zaburzenia występują napadowo, krótki zapis EKG może ich nie zarejestrować. Lekarz może wówczas zalecić dłuższe monitorowanie rytmu.

Czy arytmia może występować u osób młodych?

Tak. Zaburzenia rytmu mogą pojawić się w każdym wieku, również u dzieci i młodych dorosłych. Niektóre są związane z predyspozycjami genetycznymi lub wrodzonymi chorobami serca, a inne występują bez strukturalnej choroby mięśnia sercowego.

Źródła naukowe i medyczne

W opracowaniu wykorzystano dotychczasową bibliografię artykułu, uzupełnioną o publikacje i materiały instytucji medycznych. Starsze opracowania mają charakter uzupełniający; aktualne informacje dotyczące diagnostyki i leczenia oparto przede wszystkim na nowszych źródłach.

  1. Miszczak-Knecht M., Werner B. (2015). Łagodne zaburzenia rytmu serca u dzieci. Nowa Pediatria, 3/2015, s. 96–100. Czytelnia Medyczna BORGIS. Źródło zachowane z pierwotnego artykułu; publicznie dostępny jest fragment publikacji.
  2. Czepiel A. (2007). Zaburzenia rytmu serca. Postępy Nauk Medycznych, 2–3/2007, s. 62–67. Czytelnia Medyczna BORGIS. Źródło zachowane z pierwotnego artykułu.
  3. BIOTRONIK. Palpitation. Materiał producenta cytowany w wersji artykułu z 2022 r.; pierwotny adres jest obecnie niedostępny. Powiązany, aktualnie dostępny materiał producenta: Tachykardia. Materiał pomocniczy, nie niezależne opracowanie naukowe.
  4. National Heart, Lung, and Blood Institute (NIH). Arrhythmias – Types. Oficjalne opracowanie NHLBI.
  5. National Heart, Lung, and Blood Institute (NIH). Arrhythmias – Diagnosis. Oficjalne opracowanie NHLBI.
  6. National Health Service (NHS). Heart rhythm problems (arrhythmia). Aktualizacja 28.10.2024. Oficjalny materiał NHS.
  7. Govender I., Nashed K.K., Rangiah S., Okeke S., Maphasha O.M. (2022). Palpitations: Evaluation and management by primary care practitioners. South African Family Practice, 64(1). DOI: 10.4102/safp.v64i1.5449. Publikacja w PubMed. Autorzy zadeklarowali brak finansowych i osobistych konfliktów interesów.
  8. European Society of Cardiology (2024). ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation. Oficjalne wytyczne ESC.
  9. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Clinical Care and Treatment of Lyme Carditis. Oficjalne opracowanie CDC.
  10. Narodowy Fundusz Zdrowia, Pacjent.gov.pl. Kiedy wezwać karetkę. Oficjalny materiał NFZ.

Aktualizacja redakcyjna: 3 listopada 2026 r. Materiał ma charakter edukacyjny i został opracowany na podstawie wskazanych publikacji oraz materiałów medycznych. Nie zastępuje indywidualnej konsultacji ani diagnostyki lekarskiej.

Categories: ZDROWIE
Milena Doleżych - Szymiczek

Jestem pasjonatką naturalnych sposobów dbania o zdrowie, dobre samopoczucie i świadomy styl życia. Z wykształcenia jestem humanistką, ale osobiste doświadczenia skierowały mnie w stronę suplementacji, witamin, minerałów, roślinnych związków aktywnych i naturalnej pielęgnacji. Czytam badania, porównuję źródła i szukam odpowiedzi, które można podać przystępnym językiem. W publikacjach dzielę się tym, co sama sprawdziłam, zrozumiałam i uznałam za wartościowe – z troską, ciekawością i ludzką wrażliwością.

Leave a comment