Tatuaż a układ odpornościowy. Co dzieje się z tuszem po zagojeniu skóry?

Tatuaż pozostaje widoczny przez wiele lat, wprowadzony pod skórę pigment nie obojętny dla organizmu. Tusz znajduje się w żywej tkance, gdzie ma kontakt z komórkami układu odpornościowego. Część jego cząstek pozostaje w skórze, natomiast część może przemieszczać się drogą limfatyczną do pobliskich węzłów chłonnych i wejść w kontakt z komórkami układu odpornościowego.

Badania pomagają coraz dokładniej zrozumieć, dlaczego tatuaże są trwałe oraz co dzieje się z pigmentem po zagojeniu skóry. Najnowsze wyniki wskazują również, że obecność tuszu w węzłach chłonnych może wpływać na miejscowe procesy immunologiczne.

Dlaczego tatuaż nie znika wraz z wymianą komórek skóry?

Pigment podczas tatuowania jest wprowadzany do skóry właściwej. Organizm rozpoznaje jego cząstki jako obcy materiał, dlatego w miejscu wykonania tatuażu pojawiają się między innymi makrofagi. Są one komórkami układu odpornościowego, które pochłaniają drobnoustroje, pozostałości uszkodzonych komórek i inne cząstki wymagające usunięcia. Wielu pigmentów tatuażowych nie potrafią jednak skutecznie rozłożyć, dlatego zatrzymują tusz wewnątrz komórki.

Badanie opublikowane w 2018 roku w czasopiśmie „Journal of Experimental Medicine” pokazało na modelu mysim, że trwałość tatuażu nie musi wynikać z wyjątkowo długiego życia pojedynczych makrofagów. Gdy komórka zawierająca pigment obumiera, tusz może zostać uwolniony do otaczającej tkanki, a następnie pochłonięty przez kolejny makrofag.

Mimo wymiany komórek wygląd tatuażu pozostaje stosunkowo stabilny. Autorzy publikacji zaznaczyli jednak, że eksperyment przeprowadzono na myszach. Nie ustalono jeszcze, czy dokładnie taki sam mechanizm odpowiada za wieloletnią trwałość tatuaży u ludzi.

Czy tusz pozostaje wyłącznie w skórze?

Nie cały pigment pozostaje dokładnie w miejscu wykonania tatuażu. Część cząstek może przedostać się do naczyń limfatycznych, a następnie trafić do węzłów chłonnych - bardzo ważnych elementów układu odpornościowego. Filtrują chłonkę i stanowią miejsce, w którym spotykają się oraz komunikują różne rodzaje komórek immunologicznych.

W badaniu opublikowanym w 2025 roku w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” naukowcy obserwowali przemieszczanie się kilku rodzajów tuszu w organizmach myszy. Pigment pojawiał się w naczyniach limfatycznych, a następnie gromadził się w węzłach odprowadzających chłonkę z wytatuowanego miejsca. W węzłach chłonnych tusz był wychwytywany przede wszystkim przez makrofagi. Pigment nadal wykrywano dwa miesiące po wykonaniu tatuażu.

Najważniejszy wniosek: tusz nie zawsze pozostaje wyłącznie w miejscu wykonania tatuażu.

Co działo się z komórkami zawierającymi pigment?

Po dotarciu tuszu do węzłów chłonnych badacze zaobserwowali miejscową reakcję zapalną. Część badanych parametrów szybko wracała w kierunku wartości wyjściowych, ale oznaki zapalenia były nadal widoczne po dwóch miesiącach. Pochłanianie pigmentu wiązało się również z apoptozą, czyli kontrolowaną śmiercią części makrofagów. Zjawisko obserwowano zarówno w modelu mysim, jak i podczas doświadczeń laboratoryjnych z ludzkimi komórkami. Badanie pokazało zmiany zachodzące w określonych komórkach i węzłach chłonnych.

Czy tatuaż może wpływać na odpowiedź na szczepienie?

Naukowcy zbadali również, czy obecność pigmentu w węźle chłonnym może zmieniać odpowiedź na szczepienie. W tym celu zaszczepili myszy w obszarze, z którego chłonka odpływała do węzłów zawierających tusz. Wynik nie był jednakowy dla wszystkich szczepionek:

• po zastosowaniu szczepionki mRNA przeciwko SARS-CoV-2 stwierdzono słabszą odpowiedź przeciwciał;
• po podaniu eksperymentalnej szczepionki przeciwko grypie, inaktywowanej promieniowaniem UV, odpowiedź przeciwciał była silniejsza.

Badanie wskazuje na możliwy mechanizm biologiczny, który powinien zostać sprawdzony w dalszych eksperymentach i badaniach z udziałem ludzi.

Czy tatuaż stale „obciąża” układ odpornościowy?

Można powiedzieć, że komórki odpornościowe pozostają zaangażowane w przechowywanie i kontrolowanie pigmentu. Układ odpornościowy regularnie ma kontakt z materiałami, których organizm nie potrafi całkowicie usunąć.  Wniosek jest taki, że tatuaż nie jest wyłącznie obrazem znajdującym się na powierzchni ciała. Pigment pozostaje częścią żywej tkanki, jest wychwytywany przez komórki odpornościowe, a niektóre jego cząstki mogą gromadzić się w węzłach chłonnych.

Co z tego wynika dla osób posiadających tatuaże?

Omawiane badania nie dowodzą, że każdy tatuaż prowadzi do zaburzeń odporności ani że pigment powoduje określoną chorobę. Pokazują jednak, że długoterminowe oddziaływanie tuszu na organizm nadal nie zostało w pełni poznane. Znaczenie mogą mieć między innymi:

• skład i jakość użytego tuszu,
• ilość wprowadzonego pigmentu,
• powierzchnia tatuażu,
• miejsce jego wykonania,
• indywidualna reakcja organizmu,
• czas, jaki upłynął od wykonania tatuażu.

Źródła

A. Capucetti, J. Falivene, C. Pizzichetti, I. Latino, L. Mazzucchelli, V. Schacht, U. Hauri, A. Raimondi, T. Virgilio, A. Pulfer, S. Mosole, L. Grau-Roma, W. Bäumler, M. Palus, L. Renner, D. Ruzek, G. Goldman Levy, M. Foerster, K. Chahine, & S.F. Gonzalez, Tattoo ink induces inflammation in the draining lymph node and alters the immune response to vaccination, Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 122 (48) e2510392122, https://doi.org/10.1073/pnas.2510392122 (2025). 

Baranska A, Shawket A, Jouve M, Baratin M, Malosse C, Voluzan O, Vu Manh TP, Fiore F, Bajénoff M, Benaroch P, Dalod M, Malissen M, Henri S, Malissen B. Unveiling skin macrophage dynamics explains both tattoo persistence and strenuous removal. J Exp Med. 2018 Apr 2;215(4):1115-1133. doi: 10.1084/jem.20171608. Epub 2018 Mar 6. PMID: 29511065; PMCID: PMC5881467.